แก้ไขกล้ามเนื้อตาอ่อนแรง ต่างจากตัดหนังตาอย่างไร? แบบไหนเหมาะกับตาเรา
การแก้ไขกล้ามเนื้อตาอ่อนแรง คือการผ่าตัดปรับเอ็นหรือกล้ามเนื้อยกเปลือกตาให้ตาเปิดกว้างขึ้น ต่างจากการตัดหนังตาที่เอาผิวหนังส่วนเกินออก ถ้าขอบเปลือกตาตกบังตาดำ การตัดหนังอย่างเดียวมักไม่พอ แต่ถ้าขอบตาปกติและหนังตาห้อยทับ อาจไม่ต้องแก้กล้ามเนื้อ บางคนต้องทำทั้งสองอย่าง
โดย รศ.พญ.เปรมจิต เศาณานนท์ จักษุแพทย์ด้านศัลยกรรมตกแต่งเปลือกตา
แก้ไขกล้ามเนื้อตาอ่อนแรง คือการแก้อะไร
คนไทยมักเรียกหนังตาตก (ptosis) ว่า "กล้ามเนื้อตาอ่อนแรง" ความหมายจริงคือขอบเปลือกตาบนตกลงมาต่ำกว่าปกติจนบังตาดำ ตาจึงดูง่วงทั้งที่นอนมาเต็มอิ่ม ในผู้ใหญ่ส่วนใหญ่ ตัวกล้ามเนื้อไม่ได้อ่อนแรงจริง แต่เป็นเอ็นยกเปลือกตาที่ยืดหรือหลุดจากจุดยึด เหมือนสายรอกม่านที่หย่อนลง
หมอจึงแก้ที่สายรอกนี้ วิธีที่ใช้บ่อยคือ levator advancement ซึ่งเย็บเลื่อนเอ็นให้กระชับขึ้น ถ้ากล้ามเนื้อทำงานได้น้อยมาก อาจใช้วิธีคล้องเปลือกตากับกล้ามเนื้อหน้าผาก (frontalis sling) ให้หน้าผากช่วยยกแทน อ่านสาเหตุเพิ่มได้ที่ กล้ามเนื้อตาอ่อนแรงเกิดจากอะไร
ตัดหนังตา คือการแก้อะไร
ตัดหนังตา (blepharoplasty) คือการเอาผิวหนังส่วนเกิน และบางครั้งไขมันบางส่วน ออกจากเปลือกตา ปัญหานี้เรียกว่าหนังตาเกิน พบบ่อยเมื่ออายุมากขึ้น ผิวหย่อนลงมาห้อยทับรอยพับจนตาดูเล็กลง แต่ขอบเปลือกตาที่ซ่อนอยู่ข้างใต้ยังอยู่ในระดับปกติ
การตัดหนังตาไม่ได้ปรับเอ็นยกเปลือกตา ถ้าขอบตาตกอยู่แล้ว ตัดหนังออกอย่างเดียวตาจะไม่เปิดกว้างขึ้น บางคนจึงรู้สึกว่าทำแล้วตายังง่วงเหมือนเดิม
สองวิธีนี้ต่างกันอย่างไร
จุดที่แก้: แก้ไขกล้ามเนื้อตาอ่อนแรงแก้ที่เอ็นยกเปลือกตา ส่วนตัดหนังตาแก้ที่ผิวหนังและไขมัน
ปัญหาหลัก: แบบแรกคือขอบตาตกบังตาดำ แบบหลังคือผิวหนังห้อยทับ
ผลที่คาดหวัง: แบบแรกช่วยให้ตาเปิดกว้างขึ้น แบบหลังช่วยให้เปลือกตาดูโล่งขึ้น
การผ่าตัด: ทั้งคู่มักผ่านแผลในรอยพับเปลือกตา และส่วนใหญ่ใช้ยาชาเฉพาะที่
ดูเบื้องต้นอย่างไร ว่าตาเราเป็นแบบไหน
ยืนหน้ากระจก มองตรง ใช้นิ้วดันผิวหนังเหนือเปลือกตาขึ้นเบา ๆ แล้วดูขอบตา ถ้าขอบตายังบังตาดำมาก อาจเป็นหนังตาตก ถ้าขอบตาอยู่ปกติและตาดูโล่งขึ้นทันที อาจเป็นหนังตาเกิน วิธีนี้ใช้เดาเบื้องต้นเท่านั้น เพราะหลายคนเป็นทั้งสองอย่างพร้อมกัน
ปัจจุบัน บางท่านใช้การส่งภาพหน้าตรงมองกล้องเหมือนภาพติดบัตรให้ AI ต่างๆ เช่น chatgpt, gemini , claude etc. เพื่อช่วยประเมินก่อนเบื้องต้น ก็สามารถทำได้แต่ไม่ควรเชื่อทั้งหมด เพราะ อาจผิดพลาดได้ จึงควรใช้เพื่อรับทราบข้อมูลเบื้องต้นและ ลิสต์คำถามก่อนมาตรวจกับแพทย์ต่อไป
สัญญาณที่ชวนนึกถึงหนังตาตกที่เป็นเยอะแล้ว ได้แก่ ต้องเลิกคิ้วเวลามอง ต้องเงยหน้าอ่านหนังสือ เมื่อยหน้าผากตอนเย็น หรือมีคนทักว่าง่วงหรือดูเพลียนอนน้อย อยู่บ่อย ๆ ทั้งที่เราก็ไม่ง่วง เป็นต้น
หมอตรวจอะไรก่อนเลือกวิธี
หมอจะวัดระดับขอบเปลือกตาเทียบกับตาดำ ตรวจแรงของกล้ามเนื้อยกเปลือกตา ดูปริมาณผิวหนังและไขมัน และตรวจว่าปิดตาสนิทไหม ตาแห้งหรือเปล่า นอกจากนี้จะถามประวัติการใส่คอนแทคเลนส์ การผ่าตัดตา และยาที่ใช้อยู่ ผลตรวจเหล่านี้บอกว่าควรแก้จุดไหน ซึ่งดูจากรูปถ่ายอย่างเดียวไม่ได้
ทำพร้อมกันในครั้งเดียวได้ไหม
ได้ในหลายราย โดยเฉพาะคนวัย 40 ขึ้นไปที่มีทั้งขอบตาตกและผิวหนังเกิน หมอมักใช้แผลเดียวตามรอยพับเปลือกตา แต่คนที่ตาแห้งมากหรือเคยผ่าตัดตามาก่อนอาจต้องวางแผนต่างออกไป
บางคนดูผิดปกติสองข้าง แต่แพทย์อาจพิจารณาผ่าตัดด้านเดียว ได้ เพราะการผิดปกติของตาด้านนึงจะส่งผลให้อีกด้านดูไม่ปกติได้ ซึ่งแพทย์ที่เชี่ยวชาญจะทราบเลย เวลาตรวจว่าต้องผ่ากี่ด้าน
ในบางเคส แพทย์จะแนะนำทำกล้ามเนื้อตาก่อน แล้วค่อยมาตัดหนังที่เกิน ไม่ต้องกังวล แพทย์จะ เพื่อความถูกต้องของระดับเปลือกตา ในแง่เทคนิกการผ่าตัด แต่อาจต้องหาเวลาผ่าตัดเพิ่ม เพื่อผลลัพท์ที่ดีที่สุด ดูรายละเอียดที่ การผ่าตัดแก้ไขหนังตาตก
พักฟื้นต่างกันไหม
โดยทั่วไปตัดไหมประมาณ 7–14 วัน รอยช้ำและบวมยุบใน 7–14 วัน และชั้นตาดูเป็นธรรมชาติราว 1–3 เดือน หลังแก้ไขกล้ามเนื้อตาอ่อนแรง ต้องรอให้ยุบบวมก่อนจึงประเมินระดับตาสองข้างได้ ช่วงแรกบางคนอาจหลับตาไม่สนิทหรือตาแห้ง
ทั้งสองวิธีมีความเสี่ยง เช่น ตาสองข้างไม่เท่ากัน ตาแห้ง แผลเป็น หรือต้องปรับแก้ภายหลัง ผลลัพธ์ต่างกันในแต่ละคน
ตาตกแบบไหนควรรีบพบแพทย์
ตาตกบางแบบไม่ได้เกิดจากเอ็นหย่อน และไม่ควรเริ่มจากการผ่าตัด ควรรีบพบแพทย์เมื่อมีอาการเหล่านี้
ตาตกมากขึ้นตอนเย็นหรือเมื่อเหนื่อย ดีขึ้นหลังพัก หรือเห็นภาพซ้อน อาจเป็นโรคกล้ามเนื้ออ่อนแรง (myasthenia gravis) ซึ่งต้องรักษาตัวโรคก่อน บางคนพบกล้ามเนื้อส่วนอื่นอ่อนแรงด้วย ควรตรวจร่างกายทั้งระบบไปด้วย
ตาตกขึ้นมาทันที ร่วมกับปวดหัวรุนแรงหรือรูม่านตาสองข้างไม่เท่ากัน ให้ไปห้องฉุกเฉินทันที
ตาตกร่วมกับกลืนลำบาก พูดไม่ชัด หรือหายใจลำบาก ให้ไปห้องฉุกเฉินทันที
คำถามที่พบบ่อย
ตัดหนังตาอย่างเดียวช่วยให้ตาเปิดกว้างขึ้นไหม
ถ้าขอบเปลือกตาอยู่ปกติ ตาจะดูโล่งขึ้น แต่ถ้าขอบตาตกบังตาดำ การตัดหนังตาอย่างเดียวมักไม่ทำให้ตาเปิดกว้างขึ้น ต้องแก้ที่เอ็นยกเปลือกตาร่วมด้วย
กล้ามเนื้อตาอ่อนแรงต้องผ่าตัดทุกคนไหม
ไม่ทุกคน ถ้าตาตกไม่บังการมองเห็นและไม่รบกวนชีวิต อาจยังไม่ต้องผ่าตัด และถ้าเกิดจากโรคกล้ามเนื้ออ่อนแรง ต้องรักษาตัวโรคก่อน
แก้ไขกล้ามเนื้อตาอ่อนแรงแล้วจะกลับมาตกอีกไหม
เนื้อเยื่อยังเปลี่ยนแปลงตามวัย จึงอาจหย่อนลงได้บ้างเมื่อเวลาผ่านไป บางรายอาจต้องปรับแก้ ระยะเวลาต่างกันในแต่ละคน
การแก้ไขกล้ามเนื้อเปิดตา เบิกประกันได้หรือไม่
ปกติถือว่าเป็นโรคทางเปลือกตา แต่ต้องระบุระยะเวลาที่เกิด ถ้าเกิดหลังทำประกัน เช่น ประวัติอุบัติเหตุ หรือทำประกันมายาวนาน ก็มีแนวโน้มที่ประกัน จะจ่ายค่ารักษาให้ได้ ทั้งนี้ขึ้นกับหลายปัจจัย
นัดปรึกษา รศ.พญ.เปรมจิต เศาณานนท์ ที่ Saonanon Clinic ทองหล่อ
เวลาทำการ: วันพฤหัสบดี 16:00–20:00 น. และวันเสาร์ 09:00–20:00 น.
ข้อมูลในบทความนี้เป็นความรู้ทั่วไป ไม่สามารถใช้แทนการตรวจวินิจฉัยโดยแพทย์ ผลการรักษาขึ้นอยู่กับแต่ละบุคคล
ความคิดเห็น